De winter was lang en het zout is op
nog geen reacties
Inmiddels, tijdens het schrijven van dit stukje, is de winter toch echt voorbij. Eindelijk! Tijd om de balans op te maken: wat is nu de invloed van een winter op de natuur en vooral wat zijn de effecten van de afgelopen winter.
door Peter van der Linden
Zijn er eigenlijk wel effecten? Immers, zoals u weet waren de winters vroeger altijd strenger, hadden we een witte kerst en regelmatig een Elfstedentocht… tenminste, als je op de verhalen van vroeger afgaat.
De winter van 2010
Kijk je naar de cijfers over vorst, sneeuw en dergelijke, dan valt het allemaal nog wel mee met die winter van 2010. Natuurlijk, het was wat strenger en vooral kouder dan we de laatste jaren gewend zijn. Maar kijken we naar een langere periode (zeg zo’n vijftig jaar), dan valt niet 2010 uit het ritme, maar de winters van 2008 en 2009 – die waren veel te warm. Juist die winters hebben een negatieve invloed, maar daarover later.
Planten en dieren hebben verschillende technieken om een winter te overleven. Dieren trekken weg, gaan slapen of leven voor een belangrijk deel op de vetreserve. Mensen ‘hanteren’ de techniek vetreserve voor slechte tijden ook. Daarom worden we ook zo makkelijk dik en omdat de slechte tijden zijn verdwenen worden we ieder jaar weer wat dikker. Als u wilt afvallen… creëer een slechte tijd.
Planten gaan vaak op hun manier ook in rust; de blaadjes vallen of de plant “leeft” als zaad of bol ongestoord verder om het volgend voorjaar weer op te bloeien. De planten die het hele jaar groen blijven – de inheemse soorten althans – produceren in de vorstperiode suikers die voorkomen dat de cellen bevriezen en de celwand kapot scheurt. Daarom is boerenkool lekkerder na een nachtvorst.
Strooigoed is niet altijd goed
Mensen zijn wat onhandig als het glad is, en auto’s zijn erg duur, daarom gaan we al snel over tot het nemen van maatregelen tegen gladde wegen: we gaan strooien met zout. Omdat er afgelopen winter achter elkaar verscheidene sneeuwbuien zijn gevallen, is er veel pekel en zout gebruikt om de wegen voor auto’s begaanbaar te houden. Dat de gemeente hierdoor voor het eind van de winter door de voorraad heen was, geeft aan dat er veel gestrooid is.
Door die hoeveelheid strooigoed is er wel een verandering in het milieu voor de planten ontstaan. Immers, zo ver van de kust is zout geen gebruikelijk goedje waar je als plant rekening mee houdt. Zout is niet alleen slecht voor sneeuw, ook planten hebben er last van.
Bij planten heb je echte zoetbekken en planten die zout juist wel lekker vinden. Eigenlijk moet je zeggen dat er planten zijn die zijn aangepast aan zout in hun dieet. Zulke zouttolerante planten worden tegenwoordig aangetroffen langs de rijkswegen – aan de verspreiding van die soorten zijn de rijkswegen te herkennen. Het zijn planten die vroeger langs de Zuiderzee stonden – een brakke binnenzee.
Voor alle organismen geldt dat zout – of beter natrium, zout is natriumchloride – het vocht in het lichaam regelt. Als er in bloed veel natrium aanwezig is zal er vocht aan de cellen worden onttrokken, en andersom natuurlijk. Dat betekent dus dat als er zout in het leefmilieu aanwezig is planten voorzorgsmaatregelen moeten nemen om niet uit te drogen. Het maken van chips werkt op die manier (dunne schijfjes in een sterke zoutoplossing dompelen, en na enige tijd de uitgedroogde schijfjes in olie bakken). Planten hebben verschillende technieken om te zorgen dat er niet te veel zout wordt opgenomen. De ruimte in deze column is helaas niet omvangrijk genoeg om hier dieper op in te gaan. Maar die tolerantie voor zout geeft de planten wel een voordeel ten opzichte van planten die niet tolerant zijn, tenminste op plekken waar te veel zout in het milieu aanwezig is.
